THANH HÓA ĐẨY MẠNH CANH TÁC LÚA GIẢM PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH BẰNG KỸ THUẬT TƯỚI ƯỚT KHÔ XEN KẼ

Từng bước chuyển đổi phương thức canh tác lúa theo hướng tiết kiệm nước, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển nông nghiệp bền vững, tỉnh Thanh Hóa đang đẩy mạnh triển khai Dự án “Tưới ngập khô xen kẽ – Giải pháp giảm phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa bền vững tại Thanh Hóa”, với diện tích thực hiện năm 2026 đạt hơn 22.000 ha qua hai vụ sản xuất.

Từng bước mở rộng diện tích canh tác lúa giảm phát thải

Lúa là một trong những cây trồng chủ lực, giữ vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và bảo đảm an ninh lương thực của tỉnh Thanh Hóa. Tuy nhiên, phương thức canh tác lúa duy trì ngập nước liên tục có thể làm gia tăng phát thải khí mê-tan (CH₄), một loại khí nhà kính phát sinh từ quá trình phân hủy chất hữu cơ trong điều kiện ngập nước.

Trước yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu và thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, Thanh Hóa đang từng bước chuyển đổi phương thức quản lý nước trong sản xuất lúa, trong đó kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ (AWD) được xác định là một giải pháp quan trọng.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ và Công ty Green Carbon Japan Việt Nam triển khai các hoạt động nghiên cứu, hướng dẫn kỹ thuật và mở rộng diện tích áp dụng AWD trên địa bàn tỉnh. Từ mô hình thí điểm năm 2024 tại xã Yên Phong, huyện Yên Định trước đây, với diện tích 90,4 ha và 434 hộ tham gia, dự án đã từng bước được mở rộng trong năm 2025. Ngày 20/11/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa, Công ty Green Carbon Japan Việt Nam và Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ đã ký Biên bản ghi nhớ hợp tác, tạo cơ sở phối hợp triển khai các mô hình, dự án giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt.

Năm 2026, dự án tiếp tục được triển khai trên diện rộng, với diện tích áp dụng kỹ thuật AWD đạt 11.032,57 ha trong vụ Xuân và 11.032,57 ha trong vụ Mùa, tương đương tổng cộng 22.065,14 ha qua hai vụ sản xuất. Kết quả này cho thấy quy mô triển khai dự án ngày càng được mở rộng, góp phần thúc đẩy thay đổi phương thức quản lý nước trong canh tác lúa theo hướng tiết kiệm tài nguyên và thân thiện với môi trường.

Nâng cao năng lực cho nông dân và cán bộ quản lý thủy lợi

Cùng với mở rộng diện tích, công tác tuyên truyền, tập huấn và hướng dẫn kỹ thuật được chú trọng nhằm nâng cao nhận thức, năng lực áp dụng AWD cho người dân và các lực lượng tham gia tổ chức sản xuất.

Trong năm 2026, dự án đã tổ chức 32 lớp tập huấn cho nông dân và 05 lớp đào tạo cho cán bộ quản lý tưới tiêu, đo đạc và theo dõi mực nước. Nội dung tập huấn tập trung vào nguyên tắc quản lý nước theo kỹ thuật AWD, theo dõi mực nước trên ruộng, phối hợp điều tiết nước tưới và nhận diện mối liên hệ giữa chế độ nước với phát thải khí mê-tan trong sản xuất lúa.

Thông qua các hoạt động tập huấn và triển khai thực tế, nông dân từng bước tiếp cận phương pháp tưới ướt khô xen kẽ; cán bộ quản lý thủy lợi, hợp tác xã được nâng cao kiến thức, kỹ năng phục vụ công tác điều tiết nước và phối hợp tổ chức thực hiện tại vùng sản xuất.

Việc triển khai dự án có sự tham gia của cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp, chính quyền địa phương, hợp tác xã, đơn vị quản lý thủy lợi và người dân. Sự phối hợp giữa các bên là yếu tố quan trọng để tổ chức cấp, tiêu nước phù hợp, hướng dẫn kỹ thuật tại đồng ruộng và từng bước hoàn thiện công tác theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện.

Hướng tới sản xuất lúa tiết kiệm nước, giảm phát thải và bền vững

Kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ là phương pháp quản lý nước linh hoạt, luân phiên giữa các giai đoạn tưới nước và rút nước theo ngưỡng kỹ thuật, điều kiện thời tiết, nguồn nước và nhu cầu sinh trưởng của cây lúa, thay vì duy trì ngập nước liên tục trong suốt quá trình canh tác.

Việc áp dụng phương pháp này có tiềm năng hạn chế phát sinh khí mê-tan từ ruộng lúa, nâng cao hiệu quả sử dụng nước và giảm chi phí bơm tưới trong điều kiện phù hợp. Đồng thời, quá trình triển khai còn góp phần nâng cao nhận thức của người sản xuất về trách nhiệm bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và chuyển đổi sang phương thức canh tác nông nghiệp phát thải thấp.

Trong năm 2027, gắn với thực hiện Kế hoạch số 194/KH-UBND ngày 15/6/2026 của UBND tỉnh về giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026–2035, tầm nhìn đến năm 2050, Thanh Hóa phấn đấu mở rộng diện tích tham gia dự án lên 15.000 ha, ưu tiên các vùng sản xuất lúa tập trung, có khả năng chủ động cấp, tiêu nước và thuận lợi trong tổ chức điều tiết nước đồng bộ. Cùng với đó, tỉnh tiếp tục tăng cường tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật; phát huy vai trò của hợp tác xã và đơn vị quản lý thủy lợi; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong ghi chép, quản lý dữ liệu và giám sát quá trình thực hiện.

Việc triển khai dự án AWD là một bước đi cụ thể trong thực hiện định hướng phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải khí nhà kính tại Thanh Hóa. Với sự phối hợp của các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học, doanh nghiệp, địa phương và người dân, tỉnh hướng tới từng bước nhân rộng các giải pháp canh tác lúa phát thải thấp, nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.