Sâu đục thân bướm hai chấm, nguy cơ gây hại và lây lan

Sâu đục thân là loài sâu hại lúa thường gặp nhất, chúng gây hại bằng cách đục vào bên trong thân cây, khiến cho quá trình vận chuyển nước và dinh dưỡng nuôi cây bị gián đoạn, dẫn đến hiện tượng “dảnh héo” và “bông bạc”. Sâu đục thân gây ảnh hưởng nặng nề đến năng suất nếu như không phòng trừ kịp thời. Các loại phổ biến là sâu đục thân bướm hai chấm, bướm cú mèo, năm vạch đầu nâu và năm vạch đầu đen.
Phổ biến nhất là sâu dục thân 2 chấm, sâu có đặc điểm hình thái như sau: Trứng hình đẻ thành ổ hình bầu dục, trên mặt phủ lớp lông màu vàng nhạt, ở giữa nhô lên. Trứng sâu mới đẻ trứng có màu trắng, sau chuyển ngà vàng, sắp nở màu đen. Sâu non đẫy sức màu trắng sữa, đầu màu nâu vàng. Nhộng: Nhộng mới hóa có màu trắng sữa, sau chuyển màu vàng nhạt. Con trưởng thành: Ngài đực có đầu ngực và cánh trước màu nâu vàng nhạt hình tam giác; giữa cánh có một chấm đen; từ đỉnh cánh đến mép sau có một vệt xiên màu nâu đen, mép ngoài cánh có 9 chấm đen nhỏ; mắt kép, to đen. Ngài cái có thân màu trắng vàng hoặc vàng nhạt, cuối bụng có chùm lông màu vàng nhạt, giữa cánh trước có một chấm đen.
Đặc điểm sinh học, sinh thái và gây hại: Vòng đời của sâu đục thân bướm 2 chấm từ 55-70 ngày. Nhiệt độ từ 10-26^oC có: Thời gian trứng: 8-15 ngày. Thời gian sâu non: 35-40 ngày. Thời gian nhộng: 12-15 ngày. Thời gian ngài vũ hóa đến đẻ trứng: 3 ngày.
Ngài của sâu đục thân bướm 2 chấm có tính hướng sáng mạnh, vũ hóa về đêm và sau đó giao phối ngay trong đêm đó và đêm sau có thể đẻ trứng, ban ngày ẩn nấp, bị khua động thì bay sang cây khác. Ngài cái hoạt động mạnh từ 19-20giờ, ngài đực từ 23-1giờ sáng. Mỗi ngài cái đẻ từ 1-5 ổ trứng (có 100-150 quả trứng/ổ). Một năm sâu đục thân bướm 2 chấm phát sinh 6-7 lứa/năm. Điều kiện nhiệt độ ấm nóng và ẩm độ cao thích hợp cho sâu phát sinh gây hại.
Thực tế, trên đồng ruộng sâu non lứa 3 đã gây dảnh héo trên lúa vụ mùa giai đoạn đẻ nhánh – đẻ rộ, lúa mùa sớm giai đoạn mạ – đẻ nhánh. Hiện tại giai đoạn lúa đẻ nhánh đến đứng cái sâu non xâm nhập vào bẹ lá, vào thân cây, cắt đứt mạch dẫn nhựa, làm cây lúa không nhận đủ nước và chất dinh dưỡng để phát triển và đã gây héo, lá non sẽ chuyển sang màu vàng và héo khô. Bên cạnh đó, sậu đục thâm bướm cú mèo cũng thường phát sinh gây hại nặng cục bộ và có xu hướng gia tăng trên lúa vụ Hè thu, vụ Mùa nhất là những vùng gieo cấy gần các khu vực bỏ ruộng không gieo cấy. Trong vụ sâu thường phát sinh thành 4 đợt: Đợt 1 từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 8, đợt 2: từ cuối tháng 8 đến cuối tháng 9, đợt 3: Tháng 10 – 11.

(ảnh sâu đục thân gây hại héo chết dảnh lúa vụ mùa 2026 )
Thời điểm hiện nay, sâu làm ổ bên trong thân lúa tuổi lớn và chuẩn bị chuyển pha nhộng và chuyển hóa sang giai đoạn bướm vũ hóa. Đây là nguồn bệnh trên đồng ruộng có nguy cơ phát sinh gây hại gây hiện tưởng bông bạc, hạt lép trắng hoàn toàn, trổ không cúi trên lúa Hè thu giai đoạn đòng trổ- trổ chín (trong trường hợp điều kiện thời thiết thuận lợi). Dó đó, theo dõi diễn biến giai đoạn bướm ra rộ, đánh giá kịp thời mật độ ổ trứng trên ruộng để tổ chức phòng trừ kịp thời là hết sức cần thiết.
Kết quả kiểm tra tuổi sâu đục thân
Như vậy, sâu non lứa 4 tiếp theo nguy cơ cao sẽ gây hại trên lúa Hè thu giai đoạn làm đòng – trỗ, lúa Mùa giai đọan đẻ nhánh – làm đòng. Trong thời gian tới, nhận định sâu non lứa 5 gây hại trên lúa Mùa chính vụ giai đoạn làm đòng và lúa mùa muộn giai đoạn cuối đẻ – đứng cái. Sâu non lứa 6 sẽ gây hại trên lúa mùa muộn.
Trong 04 lứa sâu trên, chúng ta (cán bộ chuyên môn của các trung tâm cung ứng dịch vụ công các xã) rất cần tập trung theo theo dõi, dự tính dự báo để có phương án phòng trừ kịp thời đối với sâu lứa 4 trên lúa Mùa sớm và lứa 5, 6 trên lúa Mùa chính vụ, mùa muộn. Đây là những lứa sâu có khả năng phát sinh với mật độ cao và gây thiệt hại lớn đến năng suất lúa.
Phòng trừ:
– Bón cân đối NPK, không nên bón quá nhiều đạm và bón đạm kéo dài.
– Dùng các biện pháp thủ công: Ngắt bỏ ổ trứng, bẫy đèn đồng loạt bắt bướm.
– Dùng biện pháp hóa học: Đối với sâu đục thân bướm 2 chấm, sâu đục thân bướm cú mèo: Ở giai đoạn lúa đẻ nhánh: Nếu mật độ cao (từ 0,5 ổ trứng/m² trở lên) cần tiến hành phòng trừ bằng biện pháp hóa học để vừa hạn chế dảnh héo vừa hạn chế được nguồn sâu cho lứa sau. Thời kỳ làm đòng – trỗ: Giám sát chặt chẽ đồng ruộng, khi phát hiện có mật độ 0,3 ổ trứng/m² trở lên cần tổ chức phun trừ ngay. Sử dụng các loại thuốc trừ sâu đục thân có hoạt chất như: Chlorantraniliprole (Prevathon 5SC, Voliam targo 063SC, Virtako 40WG, …); Cartap (Padan 95SP, Patox 95SP, Cartap Gold 95SP,…);… theo liều lượng khuyến cáo (nếu mật độ ổ trứng cao > 0,5 ổ/m² cần phun 2 lần cách nhau 5 ngày).