CHỦ ĐỘNG PHÒNG, TRỪ BỆNH THỐI CỦ SẮN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA

Sắn là cây trồng có vị trí quan trọng trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp tại khu vực trung du, miền núi tỉnh Thanh Hóa, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Tuy nhiên, thời gian gần đây, tại một số diện tích trồng sắn trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện hiện tượng cây vàng lá, héo, thối gốc, rễ và củ, ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây và tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại đến năng suất, chất lượng sắn.
Đáng chú ý, ngày 25/9/2026, UBND xã Tam Chung có Công văn số 2155/UBND-KT đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra, xác định nguyên nhân và hướng dẫn biện pháp xử lý hiện tượng cây sắn bị vàng lá, héo, thối củ trên địa bàn. Ngày 28/9/2026, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã phối hợp tổ chức kiểm tra thực tế tại các diện tích sắn có biểu hiện bệnh. Kết quả kiểm tra xác định cây sắn bị bệnh thối củ, nguyên nhân do tập đoàn nấm Fusarium spp, Phytophthora spp gây ra. Bệnh phát sinh, phát triển thuận lợi trong điều kiện đất có độ ẩm cao, thoát nước kém, làm rễ bị thối, cây giảm khả năng hút nước và dinh dưỡng, dẫn đến vàng lá, héo và thối củ.

Hình ảnh ruộng sắn có biểu hiện thối rễ, thối củ tại vùng trồng sắn.
Bệnh thối củ chủ yếu gây hại ở bộ phận rễ và củ nằm dưới mặt đất nên việc phát hiện ở giai đoạn đầu tương đối khó. Khi mới bị bệnh, cây có thể sinh trưởng chậm, một số lá phía dưới chuyển vàng; khi bệnh phát triển nặng, bộ rễ bị tổn thương, khả năng hút nước và dinh dưỡng giảm, cây có biểu hiện vàng lá, héo và có thể chết.
Qua kiểm tra thực tế, khi nhổ cây bệnh có thể quan sát thấy rễ, củ xuất hiện các vị trí bị tổn thương, thối; trường hợp bệnh nặng, vết bệnh lan rộng làm mô củ bị phá hủy. Một số vị trí tại vùng gốc và phần tiếp giáp giữa rễ, củ xuất hiện mô bị tổn thương và lớp nấm màu trắng. Vì vậy, khi phát hiện cây sắn có biểu hiện vàng lá, héo bất thường, cần kiểm tra cả bộ rễ và củ để xác định tình trạng bệnh và có biện pháp xử lý kịp thời.

Hình 2. Rễ, củ sắn bị tổn thương, thối tại vị trí bị bệnh.
Từ kết quả kiểm tra tại xã Tam Chung và tình hình bệnh đã xuất hiện tại một số địa phương cho thấy, điều kiện đất có độ ẩm cao, khả năng tiêu thoát nước kém là yếu tố thuận lợi để bệnh phát sinh, phát triển. Khi đất bị úng hoặc duy trì độ ẩm cao trong thời gian dài, bộ rễ cây sắn bị ảnh hưởng, đồng thời tạo điều kiện cho tác nhân gây bệnh xâm nhiễm và gây hại. Do đó, sau các đợt mưa lớn kéo dài, cần đặc biệt chú ý những diện tích sắn trồng trên chân đất thấp trũng, đất thịt nặng, thoát nước kém.
Trước nguy cơ bệnh tiếp tục phát sinh, gây hại, việc thường xuyên kiểm tra đồng ruộng, phát hiện sớm và xử lý kịp thời có ý nghĩa quan trọng. Người trồng sắn cần chú ý những diện tích có biểu hiện vàng lá, héo cây, thối gốc, thối rễ, thối củ; đồng thời xác định phạm vi, mức độ gây hại để áp dụng biện pháp phòng trừ phù hợp.
Trước mắt, tại những diện tích đã xuất hiện bệnh cần khẩn trương khơi thông rãnh, tiêu thoát nước, nhất là tại các chân ruộng thấp trũng, thoát nước kém; không để nước đọng kéo dài sau mưa. Những cây bị bệnh nặng, héo chết hoặc củ đã bị thối cần được thu gom và mang đi tiêu hủy, kết hợp vệ sinh đồng ruộng nhằm hạn chế nguồn bệnh.
Đối với diện tích sắn còn khả năng sinh trưởng, cần chăm sóc cân đối để tăng khả năng chống chịu của cây và tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến bệnh, nhất là sau các đợt mưa. Trường hợp bệnh tiếp tục phát sinh, có thể sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có hoạt chất Metalaxyl và Mancozeb hoặc hỗn hợp Trifloxystrobin + Tebuconazole để phòng, trừ; việc sử dụng thuốc phải tuân thủ nguyên tắc “4 đúng”: đúng thuốc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng thời điểm, đúng cách. Với những diện tích đã đến hoặc gần đến thời kỳ thu hoạch, nếu bệnh có xu hướng phát triển mạnh cần thu hoạch kịp thời để hạn chế thiệt hại.

Hình 3. Kiểm tra bộ rễ, củ sắn để xác định mức độ gây hại của bệnh.
Bên cạnh các biện pháp xử lý trước mắt, cần chú trọng hạn chế nguồn bệnh tồn lưu và chủ động phòng bệnh cho vụ sản xuất tiếp theo. Những diện tích bị bệnh nặng, cây không còn khả năng phục hồi cần thu gom, tiêu hủy toàn bộ cây, củ bị bệnh và vệ sinh đồng ruộng; không vứt cây, củ bị bệnh xuống mương, suối hoặc đưa sang khu vực sản xuất khác. Sau thu hoạch, có thể bố trí luân canh với cây trồng khác như ngô, đậu để hạn chế nguồn bệnh tồn lưu trong đất.
Trước khi bước vào vụ trồng mới, cần cày bừa kỹ, lên luống cao, tạo rãnh thoát nước; có thể sử dụng vôi bột để cải tạo đất và chế phẩm sinh học Trichoderma để hạn chế nguồn bệnh. Đặc biệt, cần lựa chọn hom giống khỏe, sạch bệnh, có nguồn gốc rõ ràng; không sử dụng hom lấy từ cây hoặc ruộng đã bị bệnh làm giống cho vụ sau.
Cùng với sự chủ động của người sản xuất, các địa phương có diện tích trồng sắn cần tăng cường cán bộ chuyên môn bám sát đồng ruộng, phối hợp với các thôn, bản hướng dẫn người dân thường xuyên kiểm tra ruộng sắn, đặc biệt sau các đợt mưa lớn kéo dài và tại những khu vực thấp trũng, thoát nước kém. Khi phát hiện bệnh cần kịp thời khoanh vùng, tiêu thoát nước, thu gom và xử lý cây bị bệnh nặng, tàn dư cây bệnh; hạn chế đưa tàn dư cây bệnh, dụng cụ và phương tiện từ ruộng bệnh sang ruộng khỏe.
Đối với những diện tích có tỷ lệ bệnh cao, bệnh phát triển nhanh, gây chết cây hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, địa phương cần kịp thời hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp phòng trừ, đồng thời báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường (qua Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) để phối hợp kiểm tra, hướng dẫn biện pháp xử lý phù hợp.
Trong điều kiện thời tiết còn diễn biến phức tạp, việc chủ động kiểm tra đồng ruộng, phát hiện sớm và áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng trừ là giải pháp quan trọng để hạn chế bệnh thối củ phát sinh, lây lan. Sự phối hợp giữa đơn vị chuyên môn, chính quyền địa phương và người trồng sắn sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ năng suất, chất lượng sản phẩm và duy trì ổn định vùng nguyên liệu sắn phục vụ chế biến trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
TRẠM KIỂM DỊCH THỰC VẬT NỘI ĐỊA!